نسرین مکوندی؛ هنرمندی در جست وجوی نور
آینـه کاری ایـرانی؛ میـراثی میـان معمـاری، هنـر و هویـت جهـانی.
در روزگاری کــه معمــاری معاصــر بیــش از هــر زمــان دیگــری در پی بازتعریــف رابطــه انســان بــا نــور، فضــا و هویــت فرهنــگی اســت، هنرهــای ســنتی می تواننــد پاســخی الهام بخــش بــه ایــنجســت وجو باشــند. آینــه کاری ایــرانی ــ هنــری کــه قرن هــا در کاخ هــا، زیارتگاه هــا و بناهــای تاریـخی ایـران درخشیـده ــ امـروز بـار دیگـر در کانــون توجــه معمــاران، پژوهشــگران و فعــالان میــراث فرهنــگی قــرار گرفتــه اســت.
نســرین مکونــدی، معمــار و هنرمنــد هنرهــای تجســمی، از جملــه چهره هــایی اســت کــه بــرای معـرفی و پاسداشـت ایـن هنـر تـلاش کـرده اسـت.
در ایــن گفت وگــو، او از پیونــد میــان معمــاری و آینــه کاری، ضــرورت حفاظــت از میــراث فرهنــگی و اهمیــت ثبــت جهــانی ایــن هنــر در یونســکو می گویــد.
آینه کاری برای من، معماری نور است!
خانـم مکونـدی، فعالیـت حرفـه ای شـما در نقطـه تـلاقی معمـاری و هنـر شـکل گرفتـه اسـت. ایـن مسیـر چگونـه آغـاز شـد؟
معمــاری و هنــر بــرای مــن هرگــز دو حــوزه جداگانــه نبوده انــد. از نخســتین ســال های تحصیــل و فعالیــت حرفــه ای، همــواره ایــن دغدغــه را داشــتم کــه چگونــه عناصــر هنــری می تواننــد بــه فضــا معنــا ببخشــند و تجربــه انســانی را غنی تــر کننــد.
آشــنایی عمیق تــر مــن بــا آینــه کاری نیــز از همیــن نــگاه آغــاز شــد.
زمـانی کـه بـا بناهـای تاریـخی ایـران و کیفیـت منحصربه فـرد حضـور نـور در آن هـا مواجـه شـدم، دریافتــم آینــه کاری صرفــا، یــک تزئیــن نیســت؛ بلکــه نــوعی معمــاری نــور اســت کــه می توانــد ماهیــت فضــا را دگرگــون کنــد.
میــراثی کــه از قطعــات شکســته متولــد شــد!
آینــه کاری ایــرانی چــه پیشینــه ای دارد و چگونــه بــه یــکی از شــاخص ترین هنرهــای معمــاری ایــران تبدیــل شــد؟
ریشــه های ایــن هنــر بــه دوره صفــوی باز می گــردد. در آن زمــان، آینه هــای بــزرگ از اروپــا بــه ایــران وارد می شــد و بخــشی از آن هــا
در مسیــر حمل ونقــل آسیــب می دیــد. هنرمنــدان ایــرانی بــا نــگاهی خلاقانــه، قطعــات شکســته را کنــار نگذاشــتند، بلکــه از آن هــا بــرای خلــق ترکیب هــای هنــدسی و تزئیــنی بهــره بردنــد.
ایــن خلاقیــت به تدریــج بــه شــکل گیری هنــری انجامیــد کــه در دوره قاجــار بــه اوج شــکوفایی رسیــد و بــه بخــشی جدایی ناپذیــر از هویــت معمـاری ایـرانی تبدیـل شـد. در واقـع، آینـه کاری نمونــه ای درخشــان از تبدیــل محدودیــت بــه زیبــایی اســت؛ مفهــومی کــه امــروز نیــز در معمــاری پایــدار و تفکــر طــراحی معاصــر جایــگاه ویــژه ای دارد.
وقـتی نـور بـه عنصـر سـازنده فضـا تبدیـل می شود!
از نـگاه یـک معمـار، مهم تریـن ویـژگی آینـه کاری چیست ؟
در بسیــاری از فرهنگ هــا، نــور تنهــا پدیــده ای فیزیــکی اســت؛ امــا در ســنت معمــاری ایــرانی، نــور حامــل معناســت.
آینـه کاری ایـن امـکان را فراهـم می کنـد کـه نـور نه فقــط روشــنایی بخش فضــا، بلکــه بخــشی از زبــان معمــاری باشــد.
انعکاس هــای متعــدد، تغییــرات بصــری و بــازی نــور و ســایه تجربــه ای خلــق می کننــد کــه مخاطــب را درگیــر فضــا می ســازد. بــه همیــن دلیـل می تـوان آینـه کاری را هنـری میان رشـته ای دانســت؛ هنــری کــه معمــاری، ریــاضی هندســه، صنایع دســتی، زیبایی شــناسی و حــتی مفاهیــم عرفــانی را در خــود جمــع کــرده اســت.
از میراث تاریخی تا معماری معاصر!
آیــا آینــه کاری هنــوز در معمــاری امــروز کاربــرد دارد؟
بی تردید. یــکی از چالش هــای هنرهــای ســنتی در جهــان معاصـر ایـن اسـت کـه صرفـًا به عنـوان بخـشی از گذشـته دیـده می شـوند؛ در حـالی کـه بسیـاری از آن هــا ظرفیــت حضــور در پروژه هــای امــروزی را دارنــد.
آینــه کاری می توانــد در فضاهــای فرهنــگی، هتل هــا، گالری هــا، مراکــز هنــری و حــتی پروژه هــای معمــاری معاصــر بــه شــکلی نویــن
مورد استفاده قرار گــیرد. آنــچه اهمــیت دارد، بازخوانی این هنر با زبان طراحی امروز است، نه صرفًا، تکرار الگوهای گذشته.
چرا ثبت جهانی اهمیت دارد؟ موضـوع ثبـت جهـانی آینـه کاری در یونسـکو چـه اهمیــتی دارد؟
ثبــت یــک هنــر در فهرســت میــراث ناملمــوس یونســکو تنهــا یــک افتخــار مــلی نیســت، بلکــه تعهــدی بین الملــلی بــرای حفاظــت از آن محســوب می شــود. ایــن فرآینــد باعــث می شــود دانــش، مهارت هــا و ارزش هــای فرهنــگی مرتبــط مستندســازی و بــرای نســل های آینــده حفــظ شــوند.
همچنیــن امــکان معــرفی گســترده تر ایــن هنــر در ســطح جهــانی و ایجــاد فرصت هــای تــازه بـرای هنرمنـدان و پژوهشـگران را فراهـم می کنـد.
بــرای آینــه کاری ایــرانی، ایــن موضــوع اهمیــتی دوچنــدان دارد؛ زیــرا ایــن هنــر نه فقــط بخــشی از تاریـخ ایـران، بلکـه بخـشی از میـراث فرهنـگی بشــریت اســت.
مسیر رسیدن به ثبت جهانی این فرآیند چگونه طی می شود؟
ثبــت جهــانی نیازمنــد پژوهش هــای گســترده، مستندسـازی دقیـق و همـکاری میـان هنرمنـدان، دانشــگاه ها، پژوهشــگران و نهادهــای فرهنــگی اســت. در ایــن مسیــر بایــد نشــان داده شــود کــه ایــن هنــر همچنــان زنــده اســت، نســل های مختلــف در حفــظ آن نقــش دارنــد و برنامه هــای مشــخصی بــرای انتقــال دانــش آن بــه آینــده وجــود دارد. بــه بیــان دیگــر، یونســکو تنهــا بــه گذشـته نـگاه نمی کنـد؛ بلکـه آینـده یـک میـراث فرهنــگی را نیــز ارزیــابی می کنــد.
هنر به عنوان زبان مشترک فرهنگ ها چه پیامی برای جامعه معماری اروپا دارید؟
معمــاری و هنــر می تواننــد پــلی میــان ملت هــا باشــند؛ پــلی کــه بــدون نیــاز بــه ترجمــه، پیــام خــود را منتقــل می کنــد. آینــه کاری ایــرانی نمونـه ای از ایـن ظرفیـت اسـت. ایـن هنـر روایتگـر نـگاه ایـرانی بـه نـور، زیبـایی و فضاسـت و در عیـن حــال مفاهیــمی جهــانی را بازتــاب می دهــد. امیــدوارم معمــاران، پژوهشــگران و هنرمنــدان اروپـایی بیـش از پیـش بـا ایـن میـراث ارزشـمند آشــنا شــوند و زمینــه همکاری هــای فرهنــگی و هنــری گســترده تری فراهــم شــود.
سخن پایانی
در جهـانی کـه معمـاری بـه دنبـال یافتـن تعـادلی میــان فنــاوری و هویــت اســت، آینــه کاری ایــرانی یـادآور ایـن حقیقـت اسـت کـه نـوآوری همـواره از دل سـنت زاده می شـود.
نســرین مکونــدی از جملــه هنرمنــدانی اســت کــه می کوشــد ایــن میــراث درخشــان را نــه به عنــوان یــادگاری از گذشــته، بلکــه به عنــوان بخــشی از آینــده معمــاری و فرهنــگ جهــانی معــرفی کنــد؛ آینـده ای کـه در آن نـور همچنـان زبـان مشـترک هنــر، معمــاری و انســان خواهــد بــود.
