نقاشی ماندالا چیست؟
کلمه ماندالا در سانسکریت به معنای «دایره» است. ماندالا یک نماد معنوی و آیینی در هندوئیسم و بودیسم است که نمایانگر جهان است. طرح های دایره ای نمادی از این باور است که زندگی هرگز پایان نمی یابد و همه چیز به هم متصل است.
تاریخچه ماندالا
ماندالا به علت ریشه‌های تاریخی و آیینی خود بیشتر موضوع مباحث اسطوره شناسی بوده و اسطوره شناسی نیز در موضوعات خود به سیر تکاملی یا بررسی دور تکامل به این پدیده‌ها می‌پردازد تا جایی که میتوان در یک تعبیر به استفاده از نظریات روانشناس متخصص در این حوزه کارل گوستاو یونگ بیان کرد که دوایر مختلف را اگر به یک عنوان مسئله‌ای در باب خود یا ذهن در نظر بگیریم به واقع دایره‌ی مرکزی را همان ذهن قلمداد می‌کنیم و سایر دوایر را به عنوان سایر اجزای متعادل کننده در راستای رسیدن به یک تکامل در شخصیت می‌توانیم در نظر بگیریم.
ماندالا در فلسفه و عرفان
نقاشی ماندالا این حلقه‌های سحر آمیز که از کهن الگوهای بشری می‌باشند و به شکل تصویر در ذهن کیمیاگران و عارفان نقش بسته است از نقوش جادویی بشر است که در بسترهای روایی خیلی از آثار و نقاشی ها قابل تطبیق و پیوند می‌باشد.
برای مثال اگر بخواهیم بنا به موضوع خود یا ذهن که در بالا از آن یاد شد خود را تصویر سازی کنیم این تصویر ماندالا هست که میتواند به کمک ما بیاید زیرا با نگاهی عمیق اگر به مرکز آن نگاه کنیم و دقیق شویم متوجه می‌شویم تنها با نگاه به عمق آن مرکز است که می‌توانیم از حواشی رها شده و با جان این موضوع در ارتباط قرار بگیریم و اگر به دایره بزرگ‌تر نگاهی بیندازیم راه ما به این مرکز مشخص خواهد شد و این راه تکامل است و کانون ماندالای ما خود تکامل. همچنین در زندگی خود ما نیز ورود به دایره بزرگ‌تر آغاز راه است آغاز مسیر قرار گرفتن در یک سیکل زیستی کمال گرایانه.
و به نظر یونگ از همین رو است که دایره نمادی است از «وحدت و تمامیت» چـرا کـه همـه آنچـه کـه از هـم گریزان و دور هستند در یک تصویر هندسی در کنار یک دیگر قرار میگیرد که فاصلۀ هر کدام از نقاط آن نسبت به نقطۀ مرکـزی مساوی است.
دایره‌ی بزرگ‌تر که در بالا گفتیم آغاز راه است و میتواند نشانی هم برای نگهبانی آن مرکزیت پنهان در دل خودش باشد مراقبتی که از این پراکندگی می‌بایست برای رسـیدن بـه یکپـارچگی مورد استفاده قرار گیرد ؛ به هر صورت این پروسه روانی، برای رسیدن به تمرکز و گردآوری همۀ نیروهای ناهمگون در یک هسـتۀ مرکـزی، روندی است که به سادگی صورت نمی‌گیرد و فاصله بین هر دایره مشق است و دفتر مشقی که هیچ مکتب نرفته ای ملای آن نمیشود و اگر بخواهیم ملموس تر بیان کنیم ماندالای روایی در هفت خوان رستم را میتوان بر شمرد که رستم با گزینش راه دشوار، دایـره هـای تو در تـو مانـدالا را، رو به روی خودش مینمایاند. او هفتخوان سخت در پیش روی دارد، هـر خـوان نسـبت بـه خـوان پیشـین، دشـوارتر و جان کاه تر میشود، همچنان که روند دایره‌های تودرتوی ماندالا نسبت به دایره‌های بیرونیشان، تنگ تر و بسـته تـر میشوند.
یا سیمرغ عطار نیشابوری که در نهایت به سی مرغ برسند و بدانند در این مسیر هسته مرکزی سی مرغی بودند که به هسته‌ی اصلی رسیدند و سیمرغی وجود نداشت جز خودشان و جالب این که این ترکیب بندی ماندالا بین عرفا در هر آیین و مسلکی در معنای گسستن و رسیدن به وحدت، وجود دارد.
آفرینش در اسطوره ها هم، روندی ماندالایی دارد و از مرکز و دایره‌های میانی آغاز میشود آفرینشی از جنس مرکزیت جنین.
تاریخچه ماندالا
حالا که مقداری از فلسفه ی و ریشه ی ماندالا را بررسی کردیم اگر بخواهیم تاریخچه و منشا آن را نیز بررسی کنیم ابتدا در دین هندو بوده است ولی در آیین بودا نیز نمود پیدا کرده است. این نقوش به عنوان نماد و نشانه های جهان هستی در ادیان بودا و هندو به کار می رود.
حتی عرفا نیز این دایره ها را هنگام نیایش دور خود ترسیم می نمایند و میگویند جادوگران نیز هنگام اجرا و انجام اعمالشان دور خود دایره هایی می‌کشند و خروج از آن را مایه هلاک خودشان میدانند.هرچند در این حوزه نیز اطلاعات پراکنده و زیادی وجود دارد اما ما مبنا رو بر پژوهش های آکادمیک و روانشناسان و اسطوره پژوهان گذاشته به همین علت به این موضوع در حد همین میزان اکتفا کردیم.
با همه این اوصاف میتوان گفت تاریخچه ماندالا به هزاران سال پیش بر می گردد و می توان این نقوش را در بناهای تاریخی خیلی از کشور های جهان پیدا کرد.همچنین کاربرد نقاشی ماندالا بسیار گسترده تر از آیین های بودا و هندو وسعت دارد و حتی نقوش ماندالا در معماری اسلامی دیده می شود.
نقوش ماندالا در حیاط باغ فین کاشان، طرح حیاط مسجد علی اصفهان، طرح حیاط زیارتگاه شاه نعمت الله و… یافت شده است و این میتواند تاثیر انتشار کهن الگوهایی در بین اذهان بشر قرار بگیرد فارغ از زمان فارغ از مکان بدون هیچ گیرنده و فرستنده فیزیکی یا مادی.
نماد های شناخته شده در ماندالا:
خورشید
خورشید به صورت دایره است، نقشی که در ماندالا بسیار اهمیت دارد، علاوه بر آن، خورشید در کلیه ی آیین ها و ادیان؛ نشانگر کمال، روشنگری، خردمندی و بینش روحانی است. اهمیت خورشید در همه ی ادیان، مشخصه ی این امر است که خورشید در ناخودآگاه انسان، همواره جایگاه والایی داشته است.
گل
یکی دیگر از عناصر مهم، گل است. مخصوصاً گل لوتوس، با گلبرگهای یکسان و دوار، در ترسیم نقاشی ماندالا، نقشی اساسی دارد. گل علاوه بر اینکه دایره است، دارای حسی زیبا شناختی است. گل همواره در مراسم و آیین های باستانی در نقش برجسته ها نمایانگر برپایی مراسم، جشن و سرور بوده است.
فواره
فواره نیز که به صورت دایره است، یکی دیگر از کهن الگوهایی است که در ترسیم ماندالا بسیار به کار می رود. فواره نشانگر ریزش آب و آبیاری است که خود نمادی از رویش و آبادانی است.
ساعت
ساعت نیز تصویر دیگری از دایره است که در ماندالاها، بسیار به چشم می خورد. ساعت نشانگر گذر زمان است و همچنین به عنوان نمادی از کمال و تمامیت استفاده می شود.
عدد چهار
این عدد به صورت مربع، چهار فصل، اصل مادینه، زمین و چهار عنصر (خاک، آب، آتش و هوا) شناخته می شود. عدد چهار به قدمتی قبل از تاریخ بر می گردد و همواره با تصویر خدای خالق جهان توام بوده است.
عدد هفت
عدد هفـت عدد سلاحها و بادهاست. عدد اسـاطیر مختلـف، عدد سیارات در آسمان، تعداد دریاها در خشـکی و روزهای هفته را میرساند. عددی که تقدس در اصل وجودش نهادینه شده اسـت. ایـن اصـل در بین سایر موارد از قدرت بیشـتر و محکـم تـری برخوردار است. در اسـاطیر، هفـت گره و یا نه گره سبب درمان بیمـاری‌هـا مـی شـود. هفت، عدد روزهای هفته نیز هسـت.
عدد هفت در آداب کهـن ایرانـی نیـز مـورد توجه بوده و دارای اهمیتی والاست. به عنوان مثال در آغازین لحظات شـروع سـال نـو هفـت شـیء مختلف که با حرف سین شروع میشـود، زینـت – بخش سفره هـای ایرانـی اسـت.
بدین ترتیب اعداد هفتاد و هفتاد هـزار نیـز، از تقدس موجود در عدد هفت برخوردار بـوده و مورد توجه قرار گرفته اند و بـه عنـوان نمـود دیگری از تصاویر ماندالا خود را نشان داده اند.
وسایل مورد نیاز شما برای کشیدن ماندالا
۱- بشقاب، لیوان و نعلبکی برای کشیدن دایره در اندازه‌های گوناگون
۲- مداد
۳- پاک‌کن
۴- خط کش
۵- سکه یا خط کش حاوی طرح دایره
۶- کاغذ
۷- ماژیک با نوک نیمه نازک
۸- ماژیک با نوک نازک
